Project
Stop-Motion-Videos | The Roads to Tarascon
The Roads to Tarascon
Meerjarig project · stop-motion · sinds 2023
In augustus 1888 schilderde Vincent van Gogh zichzelf op de weg naar Tarascon, in Painter on the Road to Tarascon: een man met zijn spullen op de rug, een harde schaduw, een zon die niet meewerkt. Het doek hing in Magdeburg en verbrandde in de Tweede Wereldoorlog. Het bestaat alleen nog als reproductie. Die leegte is mijn vertrekpunt. De schilder is weg, de weg ligt er nog.
Road to Tarascon is een reeks handgemaakte stop-motionfilms over mensen die onderweg zijn. Tarascon is hier geen stad in de Provence, maar de plek waar iedereen naartoe loopt: op de vlucht, op zoek naar werk, naar land, naar een leven dat houdbaar is. De figuur op de weg is de Painter. Hij is de migrant van alle eeuwen. Elke film volgt één windrichting. Ik werk nu zo'n drie jaar aan dit project en het is klaar als uit alle vier de windstreken een film bestaat.
Hoe de films ontstaan
De films ontstaan waar ik op dat moment werk: in mijn atelier Unit 1 in Doorn, en op de plekken daarvoor. Ik bouw elk beeld op als collage, uit getekend en gescheurd papier, houtskool, Oost-Indische inkt en as. Ik leg een laag neer, kras hem weg, scheur hem open en fotografeer wat overblijft. Waar het nodig is, bewerk ik de beelden daarna digitaal in Procreate. De littekens van dat zoeken blijven zichtbaar. Dat is geen slordigheid, dat is het onderwerp: een reis laat sporen na, op de grond en op de mens.
De films haperen. In een tijd waarin een machine in seconden een vlekkeloos beeld maakt, kies ik voor het trage en het onvolmaakte. De hapering is het bewijs dat er iemand aan het werk was. Dat noem ik artistieke intelligentie: niet sneller, maar aanweziger.
Ik kwam bij stop-motion via drie leermeesters die ik in mijn afstudeerscriptie aan kunstacademie de NAU in Utrecht heb uitgewerkt. Van William Kentridge nam ik het slakkenspoor: hij tekent, veegt uit en tekent opnieuw op hetzelfde vel, zodat elk beeld de schaduw van het vorige draagt en de tijd zichtbaar blijft. Van Martha Colburn nam ik de rauwheid: knippen, plakken en overschilderen zonder het gladstrijken. Van Alexander Calder nam ik het spel: beginnen zonder plan en de figuur laten doen wat het materiaal wil. Samen maken zij van de film een processie. De Painter loopt niet naar een einde, hij loopt. Dat is ook hoe ik de reis zelf zie: je kiest de weg niet, je neemt hem aan.
Vier wegen
South · gereed
De route uit het zuiden, over de Middellandse Zee. Hier is de grens geen lijn maar een lichaam: hitte, zout, angst, en de vraag of je de overkant haalt. In Ontmoeting bij Tarascon Zuid-Noord kruisen twee stromen elkaar.
North · gereed
De route uit het noorden. Ooit trokken Vikingen met vuur en staf naar het zuiden, lang voordat er grenzen waren. Nu loopt diezelfde weg langs camera's, databases en vingerafdrukken. De reiziger verliest onderweg eerst zijn gezicht en dan zijn naam.
East · in de maak
De lange landweg uit het oosten. Hier is de grens geen lichaam en geen database, maar ijzer: muren, hekken, prikkeldraad. Wie de grens oversteekt, verliest met zijn land ook zijn plaats aan tafel. Hannah Arendt noemde dat het verlies van "het recht om rechten te hebben". De reiziger loopt niet om te veroveren; hij zoekt een tafel waar hij weer mag aanschuiven, spreken en gezien worden. De geschiedenis loopt mee: de Hunnen trokken na de droogste zomers van de vijfde eeuw naar het westen, en na hen Mongolen, Ottomanen, gastarbeiders, Syriërs en Oekraïners. Aan deze film werk ik nu. Het beeld is droog en stoffig: as en houtskoolstof, met de hand over het papier gewreven, gekrast en weggeveegd. De as is wat achterbleef.
West · nog te maken
De route uit het westen, over de oceaan. Geen weg, geen bakens, geen grond. De overkant is onzichtbaar en de kans klein, en toch zet de reiziger de volgende stap. Dat is Camus' Sisyphus, maar dan op het water: de reis zelf is de betekenis. Tegenover de droge as van het oosten wil ik hier nat werken: dun, scheurend papier, verdunde inkt en vegen die niet drogen. De contouren van de Painter lossen in elk beeld bijna op in het water en herstellen zich in het volgende. Zo ziet een mens eruit die zichzelf elke dag opnieuw moet maken.
Waarom
Ik ben geen historicus en geen politicus. Ik documenteer niet, ik verbeeld. De films zijn mijn kunstzinnige lezing van wat er op die wegen gebeurde en nog steeds gebeurt, want de weg naar Tarascon is vandaag even vol als in elke eeuw daarvoor. De films gaan niet over cijfers en niet over schuld. Ze gaan over lopen: de beweging zelf. Wie kijkt, loopt een paar minuten mee. Daarna is de vraag hoe je de volgende reiziger op de stoffige weg tegemoet treedt.
